Tiền ở Nhật Bản: Tiền mặt, thẻ và mẹo lên ngân sách

Rất ít điều khiến du khách lần đầu đến Nhật bối rối bằng chuyện tiền bạc. Bạn sẽ nghe nói đây là một đất nước siêu hiện đại, gần như không dùng tiền mặt, vậy mà quán ramen yêu thích của bạn lại chỉ nhận tiền xu, còn cửa hàng quà lưu niệm ở chùa thì xua tay từ chối thẻ tín dụng của bạn. Sự thật nằm ở đâu đó giữa hai thái cực: thẻ và thanh toán di động được chấp nhận ở ngày càng nhiều nơi mỗi năm, nhưng trong rất nhiều tình huống đời thường, tiền mặt vẫn là vua. Hướng dẫn này giải thích cụ thể khi nào nên quẹt thẻ, khi nào nên rút yên ra, cách rút tiền ở những cây ATM thực sự nhận thẻ nước ngoài, và nên dự trù khoảng bao nhiêu tiền mỗi ngày.

Nhật Bản có còn là đất nước chuộng tiền mặt không?

Suốt nhiều thập kỷ, Nhật Bản gần như vận hành hoàn toàn bằng tiền mặt, và di sản đó vẫn còn đến nay. Ngay cả bây giờ, bạn cũng không nên mặc định rằng một cửa hàng nhỏ sẽ nhận thẻ. Tuy vậy, sự thay đổi diễn ra rất nhanh: máy thanh toán không chạm, ứng dụng thanh toán bằng mã QR và thẻ IC dùng cho giao thông hiện đã bao phủ một phần lớn chi tiêu ở thành phố. Ở Tokyo, Osaka, Kyoto và các trung tâm lớn khác, bạn có thể xoay xở gần như cả ngày chỉ bằng thẻ, nhưng khi bước vào một quán ăn trong khu dân cư, một thị trấn nông thôn hay một ngôi đền nhỏ, bạn sẽ thấy mừng vì mình có yên trong túi.

Một nguyên tắc thực tế cho du khách: mang đủ tiền mặt cho một ngày chi tiêu vặt — bữa ăn ở các quán bình dân, nạp tiền thẻ giao thông, máy bán hàng tự động, tủ khóa bỏ xu và phí vào cửa — còn khách sạn, trung tâm thương mại, nhà hàng chuỗi và các loại vé giá trị lớn thì nên dùng thẻ. Đồng yên gồm tiền xu (1, 5, 10, 50, 100, 500) và tiền giấy (1.000, 5.000, 10.000), và bạn sẽ phải dùng tiền xu nhiều hơn hẳn so với ở quê nhà, nên một chiếc ví nhỏ đựng tiền xu thực sự rất hữu ích.

Nơi nào dùng được thẻ và thanh toán di động — và nơi nào tiền mặt là vua

Hiểu được quy luật sẽ giúp bạn tránh những lúc lúng túng ở quầy thanh toán. Dưới đây là bức tranh chung, dù mỗi cửa hàng luôn có điểm khác biệt.

Những nơi thường dùng được thẻ và thanh toán không chạm

• Khách sạn và business hotel — hầu như luôn nhận các thẻ tín dụng phổ biến.
• Trung tâm thương mại, cửa hàng điện máy và khu mua sắm lớn — thẻ và thanh toán không chạm là tiêu chuẩn.
• Cửa hàng tiện lợi (konbini) — 7-Eleven, FamilyMart và Lawson nhận thẻ, thẻ IC và hầu hết các loại ví điện tử trên điện thoại.
• Nhà hàng chuỗi, quán cà phê và đồ ăn nhanh — nhìn chung đều ổn, dù một số nơi vẫn thích tiền mặt hơn.
• Vé tàu, tàu Shinkansen và dịch vụ ở sân bay — nhận thẻ tại máy bán vé và quầy.

Những nơi bạn có thể sẽ cần tiền mặt

• Các nhà hàng nhỏ tự kinh doanh và quán izakaya, đặc biệt là những nơi lâu đời hoặc do gia đình điều hành.
• Quán ramen, soba địa phương và các quầy bán đồ ăn đường phố — nhiều nơi dùng máy bán vé ăn chỉ nhận tiền mặt (xem thêm bên dưới).
• Đền thờ, chùa, cùng hòm công đức, bùa hộ mệnh và dấu goshuin tại đó.
• Ryokan truyền thống ở vùng nông thôn, nhà nghỉ nhỏ và một số khu chợ.
• Các quầy đồ ăn ở lễ hội và matsuri hầu như luôn chỉ nhận tiền mặt. Nếu bạn đang sắp xếp chuyến đi theo một lễ hội nào đó, hướng dẫn của chúng tôi về các lễ hội và sự kiện theo mùa của Nhật Bản rất đáng để xem.

Có một điểm khác biệt đáng biết: nhiều quán ăn bình dân đặt máy bán vé ăn (shokkenki) ở lối vào. Bạn bỏ tiền mặt vào, nhấn nút món mình muốn, rồi đưa tấm vé in ra cho nhân viên. Ngày càng nhiều máy nhận thẻ IC hoặc thanh toán không chạm, nhưng vẫn còn rất nhiều máy chỉ nhận tiền xu và tiền giấy — đây là một lý do nữa để bạn mang theo tiền lẻ khi đi săn đồ ăn, như chúng tôi đã đề cập trong hướng dẫn ẩm thực Nhật Bản.

Thẻ IC và thanh toán di động: giải pháp trung gian không cần tiền mặt

Công cụ hữu ích nhất cho chi tiêu hằng ngày là thẻ IC — Suica, PASMO, ICOCA và các thẻ cùng loại ở từng vùng. Ban đầu được làm ra cho tàu và xe buýt, nhưng giờ đây chúng dùng được như tiền điện tử tại cửa hàng tiện lợi, máy bán hàng tự động, nhiều nhà hàng, tủ khóa bỏ xu và các cửa hàng trên khắp cả nước. Bạn chỉ cần chạm để thanh toán, nạp thêm tiền mặt (đôi khi là bằng thẻ) tại máy ở ga, và không phải lục túi tìm tiền lẻ nữa.

Nếu điện thoại của bạn hỗ trợ, bạn có thể thêm Mobile Suica hoặc PASMO vào Apple Wallet hoặc Google Wallet và nạp tiền thẳng từ điện thoại — không cần thẻ vật lý. Điều này đặc biệt tiện vì thẻ nhựa thỉnh thoảng bị khan hàng. Việc cài đặt và nạp tiền cho thẻ IC trên di động cần có kết nối internet hoạt động, và đó là một trong nhiều lý do du khách chọn mua gói eSIM Nhật Bản trước khi đến thay vì phải đi tìm WiFi ở sân bay. Để xem hướng dẫn đầy đủ về nên chọn thẻ nào và nạp tiền ra sao, hãy đọc hướng dẫn về Suica, PASMO và ICOCA riêng của chúng tôi.

Các ứng dụng thanh toán bằng mã QR như PayPay rất được người dân địa phương ưa chuộng, nhưng hầu hết đều yêu cầu tài khoản ngân hàng hoặc số điện thoại Nhật để nạp tiền, nên thường khó dùng đối với du khách ở ngắn hạn. Chỉ cần dùng thẻ tín dụng và thẻ IC là bạn đã đáp ứng được phần lớn các tình huống thanh toán không dùng tiền mặt.

ATM ở Nhật Bản: cách rút tiền mặt bằng thẻ nước ngoài

Đây là một sự thật nghe có vẻ ngược đời: không phải cây ATM nào ở Nhật cũng nhận thẻ nước ngoài. Nhiều máy đặt ở chi nhánh ngân hàng từ chối thẳng thẻ phát hành ở nước ngoài. Những lựa chọn đáng tin cậy dành cho du khách đều được biết đến rộng rãi và dễ tìm.

• ATM của 7-Bank (bên trong các cửa hàng 7-Eleven) — có ở hầu như mọi nơi, mở cửa nhiều giờ, có menu tiếng Anh và nhận rộng rãi thẻ Visa, Mastercard cùng các mạng khác của nước ngoài.
• ATM của Japan Post Bank (tại bưu điện và một số nhà ga) — cũng thân thiện với thẻ nước ngoài và có hỗ trợ tiếng Anh.
• ATM tại các sân bay lớn và một số máy của thương hiệu quốc tế ở khu du lịch.

Vài mẹo nhỏ để tránh những bất ngờ không đáng có. Hãy báo cho ngân hàng biết bạn sắp đi du lịch để thẻ không bị khóa. Hãy dự trù khoản phí cho mỗi lần rút từ đơn vị vận hành ATM và có thể cả từ ngân hàng ở quê nhà bạn, vì vậy rút một khoản lớn một lần thường rẻ hơn rút nhiều lần nhỏ. Nếu máy hỏi bạn muốn tính tiền bằng yên hay bằng đồng tiền nước bạn, hãy luôn chọn yên để tránh tỷ giá bất lợi của "quy đổi tiền tệ động". Và đừng trông chờ sẽ tìm được ATM ở những thị trấn nông thôn nhỏ — hãy rút tiền trước khi bạn rời xa những tuyến đường quen thuộc. Kiểm tra tỷ giá trực tiếp hay tìm cửa hàng 7-Eleven gần nhất là chuyện quá dễ khi bạn có dữ liệu; một chiếc điện thoại có kết nối giúp mọi chuyện tiền bạc khi đi du lịch trơn tru hơn, và đó là một lý do khiến eSIM Nhật Bản trả trước đáng đồng tiền chỉ nhờ sự tiện lợi.

Mua sắm miễn thuế dành cho khách du lịch

Du khách nước ngoài lưu trú ngắn hạn có thể mua sắm miễn thuế tại các cửa hàng tham gia chương trình, nhờ đó được miễn thuế tiêu dùng của Nhật Bản đối với các giao dịch đủ điều kiện. Hệ thống này thường chia thành "hàng hóa thông thường" (đồ điện tử, quần áo, túi xách) và "hàng tiêu dùng" (mỹ phẩm, thực phẩm, đồ uống), với mức chi tiêu tối thiểu và một số quy định về đóng gói đối với hàng tiêu dùng.

Để được miễn thuế, hãy tìm biển hiệu "Tax-Free", mua sắm tại một cửa hàng với số tiền vượt mức tối thiểu, và xuất trình hộ chiếu khi thanh toán hoặc tại quầy miễn thuế riêng. Hãy giữ nguyên niêm phong hàng hóa nếu được yêu cầu, và đừng ngạc nhiên nếu hải quan yêu cầu kiểm tra khi bạn rời khỏi Nhật. Vì mức tối thiểu và thủ tục cụ thể được cập nhật định kỳ, hãy xác nhận quy định hiện hành tại cửa hàng hoặc qua các nguồn du lịch chính thức thay vì dựa vào những bài blog cũ. Đây là khoản tiết kiệm đáng kể với những món đồ lớn như máy ảnh và đồ điện tử, nên vài phút thêm ở quầy thanh toán hoàn toàn xứng đáng.

Văn hóa tiền boa: không hề có

Điều này sẽ khiến du khách rất thích: không nơi nào ở Nhật Bản mong đợi tiền boa — không phải ở nhà hàng, taxi, khách sạn hay tiệm làm tóc. Để lại thêm tiền mặt trên bàn thực ra có thể gây nhầm lẫn, và nhân viên có thể đuổi theo để trả lại cho bạn. Dịch vụ xuất sắc đơn giản là tiêu chuẩn, đã nằm sẵn trong giá.

Một vài điểm liên quan. Các nhà hàng cao cấp, quán izakaya và quầy bar có thể tính thêm phí dịch vụ hoặc một khoản phí chỗ ngồi nhỏ (otoshi) — món khai vị nhỏ mà bạn không gọi nhưng được mang ra ở quán izakaya là một phần của khoản phí này, chứ không phải đồ tặng miễn phí. Các khách sạn cao cấp và một số địa điểm cũng có thể tính phí dịch vụ trong hóa đơn. Không khoản nào trong số đó là tiền boa do bạn tự chọn; chúng được in sẵn trong tổng tiền. Khi không chắc, bạn cứ trả đúng số tiền hiển thị và nói một câu "gochisousama deshita" lịch sự khi ra về. Để tìm hiểu thêm cách ứng xử khéo léo trong những tình huống xã giao này, hướng dẫn về phép lịch sự và phong tục Nhật Bản của chúng tôi đi sâu hơn.

Ngân sách mẫu mỗi ngày ở Nhật Bản

Chi phí thay đổi rất nhiều theo thành phố, mùa và phong cách du lịch, vì vậy hãy xem những mức dưới đây là khoảng chi phí thực tế cho mỗi người, mỗi ngày, chưa tính vé máy bay quốc tế và các khoản lớn như JR Pass hay vé vào công viên giải trí. Tokyo và Kyoto đắt hơn các thành phố nhỏ, và các mùa cao điểm như tuần hoa anh đào nở và mùa lá đỏ đẩy giá lưu trú lên cao hơn.

Du khách tiết kiệm

• Lưu trú: hostel, khách sạn con nhộng hoặc nhà nghỉ đơn giản.
• Ăn uống: bữa sáng ở konbini, bữa trưa cơm set teishoku, bữa tối ramen và gyudon, quán đứng uống.
• Di chuyển: chủ yếu là tàu địa phương, tàu điện ngầm và đi bộ, trả bằng thẻ IC.
• Phong cách: điểm tham quan miễn phí và chi phí thấp, công viên, đền chùa có phí vào cửa khiêm tốn.

Du khách tầm trung

• Lưu trú: business hotel thoải mái hoặc một đêm ở ryokan tầm trung.
• Ăn uống: kết hợp các quán bình dân, một hai bữa tối tươm tất hơn, thỉnh thoảng thưởng cho mình bữa sushi băng chuyền.
• Di chuyển: tàu kết hợp thỉnh thoảng đi taxi, một số điểm tham quan có thu phí và các chuyến đi trong ngày.

Du khách ưu tiên sự thoải mái

• Lưu trú: khách sạn cao cấp hơn hoặc ryokan truyền thống kèm bữa tối kaiseki.
• Ăn uống: nhà hàng cần đặt chỗ trước, quầy sushi và các trải nghiệm cao cấp.
• Di chuyển: taxi, ghế đặt trước trên tàu Shinkansen, tour có hướng dẫn viên.

Dù bạn thuộc nhóm nào, cách tiết kiệm thông minh nhất đến từ việc lên kế hoạch chứ không phải cắt giảm trải nghiệm. Nếu mục tiêu của bạn là kéo dài từng đồng yên, bài hướng dẫn chuyên sâu của chúng tôi về du lịch Nhật Bản tiết kiệm trình bày chi tiết các món ăn giá rẻ, thẻ giao thông và điểm tham quan miễn phí, còn hướng dẫn thực tế về nhập cảnh và an toàn sẽ chỉ bạn cách làm Visit Japan Web và những việc cần giải quyết ngay khi hạ cánh — bao gồm cả việc kết nối mạng.

Mẹo nhanh về tiền bạc trước khi đi

• Mang theo một ít yên để dùng khi đến nơi hoặc rút tiền ở sân bay để có thể trả ngay tiền đi lại và một bữa ăn.
• Thông báo cho ngân hàng về ngày đi để tránh bị khóa thẻ.
• Mang theo thẻ và tiền mặt dự phòng — một thẻ thứ hai cất riêng là tấm lưới an toàn hợp lý.
• Dùng ATM của 7-Bank hoặc Japan Post Bank và luôn chọn tính tiền bằng yên.
• Luôn có sẵn tiền xu cho máy bán hàng tự động, tủ khóa, đền thờ và máy bán vé ăn.
• Cài đặt thẻ IC trên di động trước hoặc ngay sau khi đến nơi để tiện chạm thanh toán.

Xử lý tiền bạc ở Nhật bớt căng thẳng hơn nhiều khi bạn nắm được nhịp điệu: tiền mặt cho những thứ nhỏ lẻ và truyền thống, thẻ và thẻ IC cho gần như mọi thứ còn lại, và luôn có một cây ATM đáng tin cậy không xa. Điều không đổi gắn kết tất cả là một chiếc điện thoại có kết nối — để kiểm tra tỷ giá, nạp tiền cho Mobile Suica, tìm cửa hàng 7-Eleven gần nhất trên bản đồ, hoặc xác nhận xem quán ăn khuất trong hẻm có nhận thẻ không. Lo xong dữ liệu trước khi lên máy bay nghĩa là bạn hạ cánh với sự sẵn sàng để chi tiêu thông minh, nên rất nên đưa việc cài eSIM Nhật Bản vào danh sách việc cần làm trước chuyến đi và để đồng yên tự lo liệu.

Câu hỏi thường gặp

Ở Nhật tôi có cần tiền mặt không, hay có thể dùng thẻ ở mọi nơi?

Bạn cần cả hai. Thẻ và thanh toán không chạm dùng được ở khách sạn, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi và nhà hàng chuỗi, nhưng nhiều quán ăn nhỏ, quầy đồ ăn đường phố, đền thờ và cửa hàng ở nông thôn chỉ nhận tiền mặt. Hãy mang đủ yên cho một ngày chi tiêu vặt và dùng thẻ cho các hóa đơn lớn hơn.

ATM nào ở Nhật Bản nhận thẻ nước ngoài?

Đáng tin cậy nhất là ATM của 7-Bank trong các cửa hàng 7-Eleven và ATM của Japan Post Bank ở bưu điện. Cả hai đều có menu tiếng Anh và nhận hầu hết thẻ Visa và Mastercard của nước ngoài. Nhiều ATM thông thường ở chi nhánh ngân hàng từ chối thẻ nước ngoài, nên hãy chỉ dùng hai loại này.

Tôi nên rút bằng yên hay trả bằng đồng tiền nước mình tại ATM?

Hãy luôn chọn tính tiền bằng yên. Nếu ATM đề nghị quy đổi sang đồng tiền nước bạn (quy đổi tiền tệ động), thường sẽ áp dụng tỷ giá kém hơn. Từ chối và để chính ngân hàng của bạn quy đổi thường rẻ hơn.

Ở Nhật có cần boa tiền không?

Không. Tiền boa không phải là thông lệ ở bất kỳ nơi nào tại Nhật Bản, kể cả nhà hàng, taxi và khách sạn, và việc cố boa tiền có thể gây nhầm lẫn. Một số quán izakaya và địa điểm cao cấp tính thêm phí dịch vụ hoặc một khoản phí chỗ ngồi nhỏ (otoshi), nhưng khoản đó được in trên hóa đơn, không phải tiền boa do bạn tự chọn.

Tôi nên dự trù bao nhiêu tiền mỗi ngày ở Nhật?

Điều này phụ thuộc nhiều vào phong cách du lịch và thành phố. Du khách tiết kiệm ở hostel và ăn quán bình dân chi tiêu ít hơn nhiều so với du khách ưu tiên sự thoải mái ở ryokan với bữa tối kaiseki. Tokyo và Kyoto đắt hơn các thành phố nhỏ, và mùa cao điểm làm tăng giá lưu trú, nên hãy lập kế hoạch theo một khoảng chi phí thực tế thay vì một con số cố định.